Αρχαία Στείριδα

Η Στείριδα (ή Στίριδα) ήταν αρχαία Φωκική πόλη που βρισκόταν στις δυτικές πλαγιές του Ελικώνα, κοντά στο σημερινό χωριό Στείρι, και συγκεκριμένα  στα δεξιά του δρόμου  Διστόμου – Κυριακίου   στρίβοντας δεξιά περίπου στα 1200 μ.

Το τμήμα αυτό του Ελικώνα στην αρχαιότητα ονομαζόταν Νυσαίον όρος. Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρυτής της πόλης ήταν ο Πετεώς, γιος του Ορνέα και εγγονός του Ερεχθέα.   

Ο λόφος της ακρόπολης της Στείριδας

 

Η πόλη κτίστηκε από τον Πετεώ και Αθηναίους που τον ακολούθησαν, όταν τον έδιωξε από την Αθήνα ο Αιγέας, πατέρας του Θησέα, από τον οποίον είχε διεκδικήσει το Βασίλειο των Αθηνών. Η πόλη έλαβε το όνομα Στείριδα, από τον δήμο καταγωγής (Στείρις) των περισσότερων εκπατρισμένων Αθηναίων.

Κατοίκησαν σε ύψωμα πετρώδες και το καλοκαίρι τους έλλειπε το νερό. Τα πηγάδια ήταν λίγα και δεν

Ο λόφος του Οσίου Λουκά

ήταν κατάλληλα για πόσιμο, γι’ αυτό έφερναν νερό από μια πηγή που βρισκόταν χαμηλότερα, σε απόσταση 4 περίπου σταδίων. Ήταν σκαμμένη μέσα σε βράχο.  Αυτή η πηγή χρησιμοποιήθηκε αργότερα για την ύδρευση του μοναστηριού.

Από την αρχαία Στείριδα ελάχιστα κατάλοιπα διασώζονται, αφού μεγάλο μέρος των ερειπίων της χρησιμοποιήθηκε κατά τον μεσαίωνα στην ανοικοδόμηση της τοπικής μονής του Οσίου Λουκά.

Η αρχαία πόλη βρίσκεται στη θέση Παλιοχώρι, ενώ η ακρόπολή της πάνω σε λόφο του Αγίου Νικολάου,  στο κέντρο της κοιλάδας, απέναντι από τη μονή Οσίου Λουκά.

Το φωκικό Τ

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι στην Στείριδα υπήρχε μεγάλος ναός αφιερωμένος στην θεά Δήμητρα, κατασκευασμένος από ωμές πλίνθους, με δυο αγάλματα, το ένα από πεντελικό μάρμαρο, όπου η θεά κρατά δάδες και δίπλα του ένα αρχαιότερο άγαλμα τηε θεάς σκεπασμένο με υφασμάτινες λουρίδες   που ονομαζόταν  στιρίτις με δύο μεγάλα αγάλματα.

Η ακρόπολη στην δυτική και βορειανατολική της πλευρά είναι οχυρωμένη με φυσικούς απότομους βράχους.

 Στην ανατολική πλευρά σώζεται τεχνητή οχύρωση από ακατέργαστες πέτρες, ύψους περίπου ενός μέτρου. Στην ίδια πλευρά διακρίνονται επίσης δύο πύργοι, ένας ημιτετράγωνος και ένας ημικυκλικός καθώς και δύο πύλες.

Στην ανατολική πλευρά της ακρόπολης υπάρχει λαξευμένο στο βράχο ένα τεράστιο κεφαλαίο Τ. Το Τ και το Φ ήταν τα σύμβολα που οι Φωκείς χάρασσαν στα νομίσματά τους. Στο εσωτερικό της ακρόπολης σώζονται δυο στέρνες, λίθινες γούρνες και οικιστικά κατάλοιπα που δηλώνουν ότι η πόλη εκτεινόταν και πάνω στην ακρόπολη .

Στην ανατολική πλευρά υπάρχει νεκροταφείο με λαξευτούς ταφικούς θαλάμους, πιθανόν μυκηναϊκής εποχής. Ξεχωρίζει τάφος λαξευμένος σε βράχο, με ορθογώνιο άνοιγμα, κυβοειδή αίθουσα και τρεις τυφλές αψίδες στους τρεις άλλους τοίχους. Είναι το λεγόμενο Ασκηταριό, επειδή εκεί ασκήτεψε ο Όσιος Λουκάς ο εν τω Στειρίω.

Μέσα στην ακρόπολη υπήρχε ναός του Αγίου Νικολάου,  Στα ερείπια  οποίου βρέθηκαν επιγραφές ενδεικτικές ύπαρξης Ασκληπιείου στη θέση αυτή.  Μία επιγραφή αναφέρεται σε απελευθερωτική πράξη και αφιέρωση στον Ασκληπιό.

..άρχοντες εν Στείρει Φίλωνος του Φιλοκράτους…Σωτηρίδας Ξένωνος,δελφός,αφίητι ελευθέρους Ξένωνα και Παράμονον τους ιδίους θρεπτούς, παραμείναντες Σωτηρίδα πάντα τον τας ζωάς χρόνον, και ανατίθητι αυτούς τω θεώ τω Ασκλαπιώ τω εν Στείρει.

 

Το 346 π.Χ., κατά τον Γ' Ιερό πόλεμο, καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, μαζί με άλλες φωκικές πόλεις. Σημαντικότερο ιστορικό στοιχείο για την αρχαία Στείριδα αποτελεί επιγραφή που βρήκε ο Γάλλος αρχαιολόγος Μπωντουέν (1881), που αναφέρεται στην ένωση της Στείριδας με την κοντινή πόλη Μεδεώνα, στον κόλπο της Αντίκυρας. Πρόκειται για μια πολιτική και θρησκευτική ένωση που στηρίχθηκε στην αρχή της ισοτιμίας (γύρω στο 200 π.Χ.)

Τμήμα του σωζόμενου τοίχους

Η απόδοση του αρχαίου κειμένου:

Ο θεός δίνει καλή τύχη. Όταν ήταν στρατηγός των Φωκέων ο Ζεύξιος τον έβδομο μήνα, έγινε συμφωνία ανάμεσα στην πόλη των Στειρίων και την πόλη των Μεδεωνίων. Οι Στείριοι και οι Μεδεώνιοι είχαν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα έχοντες τα ιερά, την εξοχή, τα λιμάνια, όλα ελεύθερα γι΄αυτούς.

Ας είμαστε όλοι εμείς δηλ. οι Μεδεώνιοι ίσοι και όμοιοι με όλους τους Στειρίους και να συμμετέχουμε στην εκκλησία του δήμου και να εξουσιάζουμε μαζί με τους Στειρίους και να δικάζουμε στις δίκες που γίνονται σε όλες τις πόλεις τους ενήλικες. Ας προΐσταται κι ένας ιεροταμίας από τους Μεδεωνίους, αυτός που θυσιάζει στους πατροπαράδοτους θεούς των Μεδεωνίων.

Ας μην είναι αναγκαίο να συμμετέχουν στις δημόσιες λειτουργίες στο Στείρι όσοι Μεδεώνιοι έχουν γίνει άρχοντες στην πόλη τους, ξενοδίκες, πρακτήρες, τεχνίτες, ιερείς, ιεράρχες και από τις γυναίκες όσες ήσαν ιέρειες, εάν τυχόν δεν το επιθυμούν με τη θέλησή τους. Ας προΐστανται από τους Μεδεωνίους και τους Στειρίους όσοι δεν έχουν αξιώματα και να χρησιμοποιούν (λειτουργούν) τα ιερά όπως ορίζει ο νόμος.

Και η χώρα τόσο των Μεδεωνίων όσο και Στειρίων να είναι κοινή σε όλους. Να συμμετέχουν από κοινού σε όλες τις θυσίες, να μην είναι δυνατόν να αποσχιστούν από την συμμαχία, ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. Στην περίπτωση δε που κάποιος από τους δύο δεν μείνει πιστός στους όρους της συνθήκης, να πληρώσει δέκα τάλαντα πρόστιμο. Να γραφτεί η συμφωνία σε στήλη και να αφιερωθεί στο Ιερό της Αθηνάς. Να δοθεί η συμφωνία σφραγισμένη και σε ιδιώτες, μάλιστα στον Θράσωνα τον Λιλέα, μάρτυρες... (ακολουθούν τα ονόματα ενός Ελατέα, ενός Λιλέα, γιου του Θράσωνα που θα φύλαγε την ομολογία σφραγισμένη και ενός από την Τιθορέα).

Κείμενο: Γεώργιος Αθανασόπουλος

Η αρχαία πόλη κατείχε σημαντική θέση στην κοιλάδα, αφού έλεγχε τους δρόμους που οδηγούσαν από τα παράλια στην ενδοχώρα όπως και μια μεγάλη περιοχή των συνόρων με την Βοιωτία.

Στα νοτιοδυτικά, επικοινωνούσε με τα φωκικά παράλια και τον Μεδεώνα μέσω του φαραγγιού της Κλεισούρας, μήκους 6 χλμ, στη δυτική πλευρά του οποίου υπήρχε αρχαίο μονοπάτι, το οποίο μέχρι τη δεκαετία του 50 ήταν ο κυριότερος δρόμος επικοινωνίας των Στειριωτών και της μονής του Οσίου Λουκά με τον Κορινθιακό κόλπο.Ο δρόμος αυτός, μετασκευασμένος μεταγενέστερα με αναλήμματα, προσφέρεται και σήμερα για πεζοπορία.


 Σήμερα κανένας δρόμος πια δεν οδηγεί στην αρχαία Στείριδα. Ξεχασμένη από την αρχαιολογική υπηρεσία και την τοπική κοινωνία. Ο αναζητητής της αρχαίας Στείριδας θα δυσκολευτεί να βρει το δρόμο για να την επισκεφτεί, εκτός και αν βρεθεί στο δρόμο του κανένας αγρότης που έχει εκεί κοντά τα χτήματά του και του υποδείξει το δρόμο. Αξίζει τον κόπο,το τοπίο μαγευτικό, μέσα στον γαλήνιο ελαιώνα, θα αντικρίσει ένα μικρό κομμάτι της ακρόπολης μιας και ο λόφος είναι σε πολλά σημεία απροσπέλαστος από τη βλάστηση. 

                                                                                                                                                                                                     

  Ό,τι απόμεινε από την οχύρωση της Ακρόπολης της Στείδας                                                                      

                                                                                                                                                                            

                              

Αρχαίος λαξευτός τάφος όπου ασκήτευσε ο Όσιος Λουκάς

                          

                              

       

Ο 2ος λαξευμένος τάφος στην ακρόπολη της  Στείριδας

                                                                                                                                                   

Αρχαίοι λίθοι σε πηγάδι στο  Οσίου Συμεών του Στυλίτη( πολιούχος του Στειρίου)

 

 

 

Πέτρινη γέφυρα στοφαράγγι της Κλεισούρας

Μυθολογικό Εργαστήρι Ενηλίκων -6η συνάντηση

Επίσκεψη στην Ελευσίνα- βίντεο

Επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο και στο Μουσείο της Ελευσίνας  

Κυριακή 4 Μαρτίου 2018

Φωτογραφίες: Βασιλική Νιαβή - Βαγγέλης Μαρκατσέλης

Παραγωγή βίντεο Βαγγέλης Μαρκατσέλης

Αναζητώντας τα χνάρια των Μινύων στην Κωπαΐδα - βίντεο εκδρομής

                                       

Από την επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο του Ορχομενού, στη διώρυγα των Μινύων, στο κάστρο του Γλα, στη Σπηλιά του Ηρακλή, στη Λάρυμνα 

 Κυριακή 4-11-2017

                                   

Φωτογραφίες  Μωραΐτη Μάκη, Στάντζου Γιώργου, Νεκτάριου Παπαγεωργίου και Μαρκατσέλη Βαγγέλη

Τα βίντεο κατασκευάστηκαν από τον Βαγγέλη Μαρκατσέλη   

 

             

 Ακρόπολη Γλα- βίντεο Γιώργος Στάντζος

               

Ανασκαφική έρευνα στους λόφους Αη Γιάννη και Πύργου-Αγίας Μαρίνας βορειοανατολικά της Κωπαΐδας

ΣΤΑ ΒΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

Αποκαλύφθηκαν αρχαίοι τάφοι, οχυρά και μαγειρικά σκεύη σε ανασκαφή στην Κωπαΐδα 

 

Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκαφική έρευνα στις νησίδες Άγιος Ιωάννης και Πύργος-Αγία Μαρίνα στον βορειοανατολικό μυχό της λίμνης.

Η δυτική οικία με μεσοελλαδικά και μυκηναϊκά κατάλοιπα 

Στις δύο αυτές θέσεις εντοπίστηκαν τμήματα οχύρωσης, κατάλοιπα οικιών με λίθινα τοιχόβαθρα και ανωδομή από πλίθρες, καθώς και ταφές κάτω από τα δάπεδά τους, ενδεχομένως παιδικές, που εμπλουτίζουν τα υπάρχοντα στοιχεία σχετικά με τη συνύπαρξη ζώντων και νεκρών σε Μεσοελλαδικές οικιστικές θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Καθώς το έδαφος στις δύο θέσεις είναι εξαιρετικά βραχώδες για εκμετάλλευση, δεν αποκλείεται οι κάτοικοί τους να είχαν επιτύχει τη δημιουργία καλλιεργήσιμου χώρου στις παρυφές της λίμνης, υπόθεση, που αν επιβεβαιωθεί, ενισχύει την άποψη ορισμένων ερευνητών για το μεσοελλαδικό υπόβαθρο των αποστραγγιστικών έργων.

 

Η Ακρόπολη του Αγίου Ιωάννη 

Οπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Υπουργείο Πολιτισμού, στην ακρόπολη του Αγίου Ιωάννη η κυκλώπεια οχύρωση, ανιχνεύσιμη σε μήκος 560 μέτρων, περιβάλλει το πλάτωμα της κορυφής, ακολουθώντας την γραμμή του φρυδιού του βράχου.

 

 Η μυκηναϊκή κυκλώπεια οχύρωση στο λόφο του Αγίου Ιωάννη

Ανασκαφικές τομές κατά μήκος του εσωτερικού μετώπου του τείχους αποκάλυψαν επιμήκη τοίχο εμπλεκόμενο με την έσω παρειά του οχυρωματικού περιβόλου που παρουσιάζει, ανά τρία μέτρα κατά μήκος της εσωτερικής του όψης, ορθογώνιες προεκβολές, γνωστές από κτίρια με λειτουργία αποθηκών ή από εσωτερικούς περιβόλους στην ακρόπολη του Γλα. Ενδιαφέρον προκαλεί, επίσης, η αποκάλυψη τμήματος σκελετού ζώου τοποθετημένου προσεκτικά κατά χώρα σε πτυχή του ημιβραχώδους εδάφους εντός μεσοελλαδικού στρώματος, σε άμεση γειτνίαση με το τείχος.

Ταυτίστηκε με θηλυκό ιπποειδές, που βρίσκει παράλληλα παραδείγματα σε άλογα που συνοδεύουν ταφές σε θολωτούς τάφους των μυκηναϊκών χρόνων.

Ταφικοί τύμβοι των ύστερων Μεσοελλαδικών χρόνων

Στο μεσαίο και βόρειο άνδηρο του λόφου εντοπίστηκαν και ερευνήθηκαν συστάδες κιβωτιόσχημων τάφων της ίδιας εποχής, οι οποίες σε κάποιες περιπτώσεις περιβάλλονται από λιθόκτιστο περίβολο και καλύπτονται από χαμηλό τύμβο, σύμφωνα με την παράδοση της κυκλικής ταφικής αρχιτεκτονικής με παράλληλα στην Πελοπόννησο αλλά και στην γειτονική Φθιώτιδα (Αντρώνα).

Ταφικός τύμβος των ύστερων Μεσοελλαδικών χρόνων

Αντίθετα, χωρίς τυπολογικό παράλληλο, προς το παρόν, είναι ορθογώνιος ταφικός περίβολος που ήρθε στο φως, ιδιομορφία που ίσως επέβαλε η ποιότητα του εδάφους σε συνδυασμό με τον ανά οικογένεια διαθέσιμο ταφικό χώρο.

Τα οικοδομικά κατάλοιπα που εντοπίστηκαν στο λόφο του Αγίου Ιωάννη, σε συνδυασμό με την αποτελούμενη κυρίως από χονδροειδή και ημιχονδροειδή μαγειρικά σκεύη κεραμική επιτρέπουν την χρονολογική αναγωγή της παλαιότερης, προς το παρόν, οικοδομικής φάσης κατοίκησης στη θέση αυτή γύρω στα μέσα του 17ου αιώνα π.Χ. (Μεσοελλαδική ΙΙΙ/ΥΕ Ι περίοδος).

Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς έφεραν στο φως νέα δεδομένα για το μεσοελλαδικό και πρώιμο μυκηναϊκό υπόβαθρο των οικισμών που αναπτύχθηκαν στο βόρειο περιθώριο της λίμνης.

Επιπλέον, η διαπίστωση, με στρωματογραφικά δεδομένα, ότι τα οχυρωμένα πολίσματα στους λόφους Αγίου Ιωάννη και Αγίας Μαρίνας εμφανίζουν φάση οχύρωσης, επανακατοίκησης και εγκατάλειψης χρονολογικά ανάλογη με την ακρόπολη στο Γλα, δηλαδή γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα π.Χ., ρίχνει νερό στον μύλο της προβληματικής των κοινωνικο-πολιτικών ιεραρχικών σχέσεων του μυκηναϊκού βορειοανατολικού κωπαΐδικού πεδίου, καθώς και του διπόλου Ορχομενός-Γλας.

Τέλος, ενισχύει την άποψη της διευθύνουσας την έρευνα ότι γύρω στα 1250 π.Χ. ένα οικοδομικό πρόγραμμα, γιγαντιαίας κλίμακας, έλαβε χώρα στην βόρεια Κωπαΐδα, με πρωτοβουλία του ανακτορικού κέντρου του Ορχομενού.

Ο Ορχομενός, μια ηπειρωτική και κατεξοχήν παραλίμνια δύναμη, που αναμφίβολα διαδραματίζει από νωρίς προεξάρχοντα ρόλο στην περιοχή, υπήρξε στραμμένος περισσότερο προς την κεντρική Ελλάδα, επενδύοντας όχι τόσο στις υπερπόντιες σχέσεις, όπως η Θήβα, αλλά στο να δαμάσει το μοναδικό φυσικό πόρο που είχε δίπλα του, υπέρ του στόχου της αυτάρκειας σε σιτηρά και άλλες προσόδους.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί κατασκευάστηκε εκτεταμένο τεχνικό έργο αποστράγγισης του βόρειου τμήματος της λίμνης, ιδρύθηκε η ακρόπολη του Γλα σε καίριο σημείο, ώστε να επιτρέπει τον έλεγχο των αποστραγγιστικών έργων της λίμνης, ενώ επανιδρύθηκε σειρά εγκαταστάσεων στις παρυφές της λίμνης και ιδιαιτέρως στο βορειοανατολικό μυχό, όπως ο Άγιος Ιωάννης και η Αγία Μαρίνα, αφενός για την εποπτεία των καταβοθρών, η απόφραξη των οποίων θα μπορούσε να προκαλέσει αστοχία στο αποστραγγιστικό έργο και αφετέρου για την δυνατότητα της άμεσης πρόσβασης στους θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους.

Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν υπό τη διεύθυνση της Δρ. Έλενας Κουντούρη, Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του ΥΠΠΟΑ.
Στενός συνεργάτης του προγράμματος υπήρξε ο καθηγητής Μichael F.Lane του Πανεπιστημίου Maryland Baltimore County (UMBC), ενώ η επίκουρος καθηγήτρια Επιστήμης και Τεχνολογίας στο Eρευνητικό Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Αρχαιολογία (EKETA) του Ινστιτούτου Κύπρου, Εύη Μαργαρίτη, έχει αναλάβει την μελέτη των φυτικών καταλοίπων, προκειμένου να υπάρξει ανασύνθεση του παλαιοπεριβάλλοντος και των αγροτικών πρακτικών της περιοχής.

Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με την οικονομική ενίσχυση του Ινστιτούτου Αιγαιακής Προϊστορίας (INSTAP), του Ιδρύματος Ψύχα και της εταιρείας Λάβα Α.Ε., ενώ ο Δήμος Ορχομενού και η Τοπική Κοινότητα Ακραιφνίου υποστήριξαν θερμά την έρευνα.

Πηγή iefimerida.gr