Χοιροφαγία - Έθιμα Δωδεκαημέρου

Οι αρχαίοι Έλληνες θυσίαζαν γουρουνάκια προς τιμήν της θεάς Αφροδίτης. Αλλά και οι Ρωμαίοι στα Σατουρνάλια θυσίαζαν χοιρινά στον Κρόνο και στη θεά Δήμητρα. Σύμφωνα με τους Εθνολόγους το έθιμο αυτό συνδέεται τόσο με τον βλαστικό όσο και με τον γονιμικό δαίμονα, αφού η γουρουνοπούλα  ταυτίζεται με την γονιμότητα λόγω της πολυτοκίας της. 

Ειρεσιώνη με κλαδί δάφνης 

      
 Μπορείτε να βρείτε τα έθιμα του Δωδεκαημέρου στην ετικέτα "Έθιμα του Δωδεκαημέρου" με θέματα:

Ηλιούγεννα, τα Χριστούγεννα των αρχαίων

Ειρεσιώνη, ο πρόδρομος του Χριστουγεννιάτικου Δέντρου

Βασιλόψωμο, Χριστόψωμο οι εορταστικοί άρτοι των αρχαίων

Πρωτοχρονιάτικα έθιμα που έρχονται από παλιά

 «Μικρά» ή «κατ' αγρούς» Διονύσια, γιορτή των αρχαίων στα τέλη του Δεκέμβρη

Καλικάτζαροι, οι κήρες των αρχαίων - οι ψυχές των νεκρών

 Έθιμο παλιό του τόπου μας ήταν το πρωτοχρονιάτικο κέρασμα της βρύσης.

Αρκουδοπούρναρο και όχι γκι λέγεται το φυτό που χρησιμοποιούμε για διακόσμηση στις γιορτές

Πρωτοχρονιάτικα έθιμα που έρχονται από παλιά  

Ειρεσιώνη με κλαδί ελιάς

3η συνάντηση: Αλαλκομενές - Αρχαία Κορώνια - θεά Αθηνά 

3η συνάντηση: έθιμα δωδεκαημέρου - από τα Ηλιούγεννα στα Χριστούγεννα

3η συνάντηση Μυθολογικού Εργαστηρίου Ενηλίκων 8-12-2017

Τα Θεοφάνια: οι καθαρμοί των αρχαίων και οι αγιασμοί.

Λίμνη Ρειτών η Κουμονδούρου

Οι  πρόγονοί μας τελούσαν το Τελουργικό του καθαρμού στα ποτάμια της χώρας μας. Οι υποψήφιοι προς μύηση  στα Ελευσίνια Μυστήρια περνούσαν από το στάδιο του καθαρμού στον Ιλισό και Κηφισό ποταμό. Για την μετάβαση από την Αθήνα στην Ελευσίνα είναι ο ίδιος ακριβώς δρόμος που ακολουθούσαν οι πρόγονοί μας. Η πομπή ξεκινούσε από την Ακρόπολη, από όπου έπαιρναν το άγαλμα του Διονύσου  και κατέληγε στην Ελευσίνα. Προπορεύονταν οι «πεπλοφόρες» νεαρές παρθένες και ακολουθούσαν οι Μύστες με το άγαλμα. Στη διασταύρωση του δρόμου με τον Κηφισό  γινόταν ετελείτο το μυστήριο του Καθαρμού, τελετουργικό ανάλογο με τη βάπτιση  του Ιησού στον Ιορδάνη. Επίσης καθαρμοί γινόταν τόσο στη θάλασσα όσο και στη λίμνη των Ρειτών, εκεί   που σήμερα πέφτουν τα απόβλητα των Ελληνικών Πετρελαίων, στο Σκαραμγκά. 

Υπήρχε συνήθεια στην αρχαιότητα να ραντίζονται τα άτομα,  τα σπίτια αλλά και άλλους χώρους, προκειμένου να καθαρθούν χρησιμοποιώντας κλωνάρια βασιλικού. Οι πρόγονοί μας δεν υπέβαλλαν μόνο τους εαυτούς τους σε καθαρμό στη θάλασσα αλλά με αυτήν αγίαζαν τα αγάλματα, και τα ιερά τους σκεύη. Αυτό γίνεται και σήμερα σε πολλά μέρη της Ελλάδας, μετά τη ρίψη του σταυρού στη θάλασσα ή στα ποτάμια, οι γυναίκες παίρνουν αγιασμένο νερό και πλένουν τα ιερά τους σκεύη, εικόνες, σταυρούς…Το έθιμο αυτό κρατά από την αρχαιοελληνική γιορτή των Ιερών Πλυντηρίων όπου γινόταν κατάδυση του ιερού ξόανου της θεάς Αθηνάς, με πανηγυρική πομπή στην ακτή του Φαλήρου.

Μυθολογικό Εργαστήρι Ενηλίκων 3η συνάντηση

Έθιμο παλιό του τόπου μας ήταν το πρωτοχρονιάτικο κέρασμα της βρύσης.

 Ξυπνούσαν από νωρίς οι μανάδες, γέμιζαν ένα πιάτο με τα καλούδια της μέρας, ξεροτήγανα, μελομακάρουνα κι ανεβατά λουκούμια, έβαζαν μαζί καρύδια κι αμύγδαλα, σύκα ξερά και σταφίδες, πορτοκάλια κι άλλα φρούτα της εποχής, γέμιζαν κι ένα φλασκάκι με τσικουδιά, τα τύλιγαν όλα μαζί σε μια πετσέτα και τα παραδίδανε στους πιο μπιστικούς θεματοφύλακες της παράδοσης: τα παιδιά! Κινούσαν τα παιδιά σαν ιεροφάντες, σίμωναν στη νερομάνα, την καλημέριζαν σα να ’ταν άνθρωπος κι αυτή, «καλημέρα βρύση, χρόνια πολλά», έσκυβαν, σταύρωναν το νερό με την παλάμη τους, έπιναν μια γουλιά κι απόθεταν τα καλούδια στο πλάι, κάνω σε κάποιο πελέκι, σε κάποιαν άκρη, όπου βόλευε. Όποιος περνούσε από κει έπρεπε να πιει την τσικουδιά του, να δοκιμάσει τα καλούδια και να ευχηθεί με τη σειρά του: «καλημέρα βρύση, χρόνια πολλά».

Έθιμο παλιό του τόπου μας ήταν να περνούνε το πρωί της πρωτοχρονιάς οι άντρες από τη νερομάνα, να την καλημερίζουν, να της εύχονται και να της προσφέρουν νομίσματα. Αν ήταν πέτρινη βρύση, τα έριχναν στη γούβα, εκεί που πέφτει το νερό καθώς έρχεται δροσάτο κι ολόφρεσκο από τα έγκατα της γης. Αν δεν είχε τρεχούμενο νερό ο τόπος, τα έριχναν στο πηγάδι. Μ’ αυτόν τον απλό και πανέμορφο τρόπο έλεγαν μια φορά τον χρόνο το μεγάλο ευχαριστώ τους στην αέναη πηγή που πότιζε με δρόσος τη γης για να καρπίζει, που πρόσφερε ζωή κι ελπίδα στα ζωντανά και στους ανθρώπους.

Δύσκολο να καταλάβει ο σημερινός άνθρωπος τον ρόλο της βρύσης, τον φυσικό (ως πηγή της ζωής), τον συμβολικό (το νερό που δεν στερεύει), τον κοινωνικό (τόπος συναντήσεων, τόπος κρυφών και φανερών ερώτων, τόπος αναψυχής). Η νερομάνα ήταν για τους μικρούς οικισμούς του τόπου μας κέντρο ενός μικρόκοσμου, που κάποτε, στα μάτια των ανθρώπων, ισοδυναμούσε μ’ ένα σύμπαν ολόκληρο.

Καθώς η πρωτοχρονιά διαιρεί τον χρόνο και αποτελεί φυσικό ορόσημο της ελπίδας, ο άνθρωπος επιστρέφει στη μήτρα του, νιώθει την ανάγκη να μιλήσει στον φυσικό κόσμο, να ανταποδώσει τα ελάχιστα σ’ αυτήν που προσφέρει τα μέγιστα: στη Φύση!

Μη συνειδητοποιημένη οικολογία, ή μήπως απόλυτα συνειδητοποιημένη στάση ζωής; Σήμερα που τούτος ο πλανήτης, ο μυριοπλουμισμένος με ζωή, χρώμα και φως, καταστρέφεται από την αλόγιστη στάση του ανθρώπινου είδους, η παράδοση μάς προσφέρει την έμπνευση για να καταφέρομε να ζήσομε αρμονικά με τη Γη μας.

Με τούτα τα φτωχά λόγια ο Νίκος και η Μαρία Ψιλάκη (μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας – μαζί και τα… αναμενόμενα) σας στέλνουν σήμερα, Πρωτοχρονιά του 2016, την πανέμορφη ευχή που ακούστηκε αμέτρητες φορές σε τούτον τον τόπο, κάθε που οι κοπελιές έριχναν το καινούργιο νερό στο κατώφλι του σπιτιού τους:

«Ως τρέχει το νερό στη βρύση να τρέχουν και τα καλά στο σπίτι σας». Εμείς διαλέγομε μερικά από τούτα τα καλούδια: Υγεία, Ειρήνη, Αγάπη, Ευτυχία, Σεβασμός στη φύση, Σεβασμός στη ζωή. Εσείς συμπληρώστε τον κατάλογο…

Στη φωτογραφία: Το κέρασμα της βρύσης στην Κερά το 1988. Έθιμο σε αναπαραστατική μορφή για το γύρισμα σχετικού ντοκιμαντέρ. Με τη συνεργασία αγαπημένων φίλων, όπως ο Χρίστος Χριστοδούλου, ο Κυριάκος Γεωργίου, ο Ρουσέτος και η Αντριάνα Παναγιωτάκη.

 

ΠΗΓΗ: iscreta.gr

Αρκουδοπούρναρο και όχι γκι λέγεται το φυτό που χρησιμοποιούμε για διακόσμηση στις γιορτές

 

Με αρκουδοπούρναρο και όχι με γκι που είναι ημιπαράσιτο και φύεται πάνω στα έλατα, στολίζουμε τα Χριστούγεννα, όπως διευκρινίζουν επιστήμονες, ξεκαθαρίζοντας ότι έτσι λέγεται το συγκεκριμένο φυτό με το έντονο πράσινο χρώμα και τον κόκκινο καρπό που χρησιμοποιούμε για διακόσμηση στις γιορτές.

 «Το αρκουδοπούρναρο (Ilex aquifolium) είναι από τα πιο σημαντικά φυτά του χειμώνα, μαζί με τα έλατα, έχει συνήθως θαμνώδη μορφή και φύεται σε μεγάλο υψόμετρο μέσα σε δάση. Χρησιμοποιείται συχνά, ως καλλωπιστικό, σε πάρκα και κήπους αλλά πολλοί το αποκαλούν γκι (ή ου που είναι η γαλλική του ονομασία), που όμως είναι λανθασμένο, καθώς το γκι (Viscum album) είναι ένα ημιπαράσιτο, που φύεται πάνω στα έλατα!», σύμφωνα με τον Δρ Γεώργιο Φωτιάδη, δασολόγο – φυτοκοινωνιολόγο.

 Το αρκουδοπούρναρο δεν ρίχνει τα φύλλα του κατά τη διάρκεια του χειμώνα και ο καρπός του είναι ώριμος την εποχή των Χριστουγέννων, αποτελούσε ένα από τα πιο «χρωματιστά» στολίδια κατά τη διάρκεια των εορτών τις εποχές που δεν υπήρχαν πολύχρωμα λαμπάκια και ηλεκτρικό ρεύμα.

«Οι καρποί του πάντως», σημειώνει, «δεν είναι δηλητηριώδεις, αλλά τα σπέρματα που έχουν μέσα τους (οι σπόροι) είναι».

Διώχνει τα μάγια και φέρνει τύχη!

Τους αρχαίους χρόνους, σύμφωνα με τον Πυθαγόρα, το αρκουδοπούρναρο έφερνε γούρι, έδιωχνε τα μάγια και έφερνε ευτυχία στα νεόνυμφα ζευγάρια. Το λιόπρινο (όπως το ονομάζουν σε μερικές περιοχές), είναι ένα από τα πιο γνωστά νεραϊδόδεντρα: για τις νεράιδες ο καρπός του είναι από τους αγαπημένους και σαν φυτό τις προσελκύει, «τις αρέσει να στολίζονται με τα κόκκινα «μηλαράκια» και με τους άσπρους ανθούς του στολίζουν τα μαλλιά τους».

Ο Πλίνιος το περιγράφει με το όνομα Aquifolius και αναφέρει ότι αν το φυτό φυτευτεί κοντά σε ένα σπίτι ή αγρόκτημα, διώχνει μακριά το δηλητήριο, το προστατεύει από τους κεραυνούς και τη μαγεία, ότι τα λουλούδια του κάνουν το νερό να παγώνει και το ξύλο του, αν το πετάξεις σε οποιοδήποτε ζώο ακόμα και χωρίς να το αγγίξει, έχει την ιδιότητα να κάνει τα ζώα να γυρίσουν πίσω και να ξαπλώσουν δίπλα του. Στις παραδόσεις και τους μύθους των διάφορων λαών, το αρκουδοπούρναρο συμβολίζει την αειθαλή πτυχή ολόκληρης της ζωής. Για άλλους φέρνει καλή τύχη και προστατεύει από τις αρνητικές δυνάμεις και σε άλλες παραδόσεις, συμβολίζει τη μακροβιότητα της ζωής.

Οι διακοσμήσεις τον Δεκέμβριο με αρκουδοπούρναρο, πιθανότατα προέρχονται από ένα έθιμο των Ρωμαίων οι οποίοι συνήθιζαν να στέλνουν κλαδιά δέντρων μαζί με άλλα δώρα στους φίλους τους κατά τη διάρκεια του εορτασμού των Σατουρνάλια, της γιορτής αφιερωμένης στο θεό Σατούρνους , ο οποίος αντιστοιχεί στον ελληνικό θεό Κρόνο.

Κατά τον κ. Φωτιάδη: «Το αρκουδοπούρναρο το εντοπίζεις αμέσως στα βουνά, λόγω των έντονων χρωμάτων του και συνδέεται επίσης και με τον συμβολικό στολισμό που γινόταν παλαιότερα την μικρότερη μέρα του χρόνου που είναι η σημερινή, 21η Δεκεμβρίου». Πηγή

«Μικρά» ή «κατ' αγρούς» Διονύσια, γιορτή των αρχαίων στα τέλη του Δεκέμβρη

Τα Διονύσια ήταν πανελλήνιες γιορτές προς τιμή του Διονύσου με σημαντικότερα κέντρα τους την Αθήνα, την Κόρινθο, τη Σμύρνη, την Κέρκυρα, την Νάξο, την Τήλο, την Τήνο, την Σικυώνα, την Μίλητο και την Βοιωτία. Ο γενικός χαρακτήρας των Διονυσίων περιελάμβανε οινοποσία, ευθυμία, άκρατον ενθουσιασμό, κύμβαλα, τύμπανα, θιάσους, πομπές, διθυράμβους και φαλλοφορίες.

Τα Διονύσια χωρίζονταν σε «Μικρά» και «Μεγάλα» που τελούνταν σε διαφορετικές εποχές του χρόνου. Τα «Μικρά» ή «κατ' αγρούς» Διονύσια γιορτάζονταν στην Αθήνα από την 8η ως την 11η του μηνός Ποσειδεώνος (Ποσειδεών (29 ημέρες) 16 Δεκεμβρίου – 15 Ιανουαρίου), τις ημέρες των Χριστουγέννων, 24 έως 26 Δεκεμβρίου.

Οι πανηγυριστές αντάλλαζαν σκώμματα και χειρονομίες με τους περαστικούς, ενώ γίνονταν πομπές κανηφόρων, μασκαράτες, φαλλοφορίες, δραματικοί

αγώνες, δημόσιοι κώμοι, προς τιμή του Θεού, δηλαδή συμπόσιο μετά μουσικής και χορού. Οι κωμαστές μετά το τέλος του συμποσίου φορούσαν προσωπίδες και στεφάνους, έκαναν αγώνες λαμπαδηφορίας και μετά περιφέρονταν στους δρόμους χορεύοντας και τραγουδώντας με την συνοδεία μουσικής, ενώ προς τιμή των νικητών στα διάφορα αγωνίσματα που περιελάμβανε η γιορτή, ψάλλονταν οι ωδές του Πινδάρου κατά τη διάρκεια των πομπών. Τα «Μικρά» Διονύσια περιελάμβαναν και δύο πολύ δημοφιλή παιχνίδια, την «Σκαπέρδα» και την «Αιώρα».

  Η Σκαπέρδα ήταν ένα παιδικό παιχνίδι που παιζόταν ως εξής: περνούσαν ένα σκοινί δια μέσω οπής δοκού, η οποία στηνόταν όρθια. Προς τις δύο μεριές του σκοινιού παιδιά κρατούσαν τα άκρα και, έχοντας αμοιβαία τα νώτα στραμμένα, προσπαθούσαν να τραβήξουν τους άλλους προς το ξύλο. Η ομάδα που έφερνε τον αντίπαλο στη δοκό ήταν νικητής. 

Στο παιχνίδι της «Αιώρας» νέοι και νέες, έπαιζαν με μια αιώρα που ήταν δεμένη λεγόταν «Αλήτις» (περιπλανώμενη). Η προέλευση αυτού του παιχνιδιού είχε τις ρίζες του στην εξής παράδοση: o Iκάριος, ήρωας του αττικού δήμου της Ικαρίας, φιλοξένησε κάποτε τον Διόνυσο, δίχως να γνωρίζει ποιόν φιλοξενεί. Όταν έφευγε ο Θεός, του φανέρωσε ποιος ήταν και για τον ανταμείψει του δίδαξε την καλλιέργεια της αμπέλου. Ο Ικάριος έδωσε στους γείτονες του να πιουν από το κρασί που παρασκεύασε. Αυτοί, αφού ήπιαν και μέθυσαν, νόμισαν ότι δηλητηριάστηκαν και μέσα στην μανία τους τον σκότωσαν. Η κόρη του Ηριγόνη, ενώ αναζητούσε τον πατέρα της, τον ανακάλυψε σε δέντρο νεκρό και από τη λύπη της κρεμάστηκε.

Ο Διόνυσος για να τιμωρήσει τους Ικάριους τους έφερε σε κατάσταση παραφροσύνης και μεγάλος αριθμός από αυτούς κρεμάστηκε. Αφού ρωτήθηκε το Δελφικό Μαντείο, τους συμβούλεψε να καθιερώσουν την γιορτή -παιχνίδι της Αιώρας-, για να εξαγνιστούν από το διπλό θάνατο του Ικαρίου και της Ηριγόνης.  

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το κούνημα της αιώρας, θεουργικά συμβολίζει τον εξαγνισμό δια μέσω του αέρος, όπως γίνεται εξαγνισμός δια μέσου του ύδατος και του πυρός σε άλλες τελετουργίες. Η Αιώρα τελείωνε με ένα πολυδάπανο δείπνο, που λεγόταν «εύδειπνον». Επίσης άλλη μια γιορτή προς τιμήν της Ηριγόνης αλλά και της Ηούς ήταν οι «Αλητίδες μέρες».